Komemoracija u Subotici
16. jun 2009.
Povodom 65 godina od deportacije subotičkih Jevreja, od kojih se 4.000 nije vratilo iz logora smrti, prvo u nekadašnjem getu, a potom u dvorištu sinagoge, održana je komemoracija.
U prvom delu sećanja na žrtve Šoe (holokausta) izveden je umetnički program u vidu kolaža pesama Mikloša Radnotija, Psalma 22. i poznate pesme Jidiše mame koji su prikazali članovi Zavoda za kulturu vojvođanskih Mađara iz Sente. Recitovala je Erika Verebeš Krnač, a pevali su Ana Hajnal i Ervin Žoldoš. Umetnica subotičkog Narodnog pozorišta, glumica Jelena Mihajlović, kazivala je dve pesme Danila Kiša: Pjesma o Jevrejki i Na vest o smrti gospođe M. T.
Komemorativnom skupu obratili su se gradonačelnik Subotice Saša Vučinić i Jene Maglai, predsednik Gradske skupštine, podsetivši na veliki istorijski doprinos Jevreja stvaranju prepoznatljive slike tog grada. Takođe, osvrnuli su se i na skorašnje skrnavljenje jevrejskog groblja u Subotici, kada je u dva maha porušeno ukupno 18 spomenika.
Obraćajući se okupljenima, Predsednik Saveza jevrejskih opština Srbije Aleksandar Nećak, posebno je istakao značaj prisustva komemoraciji ambasadora Izraela Artura Kola. On je, takođe, podsetio da Srbija nikada nije bila fašistička zemlja, ali je u njoj bilo fašizma.
- Fašističkih pojava ima i danas u Srbiji, kao i pokušaja rehabilitacije onoga što se rehabilitovati ne može! – rekao je.
Reči molitve El mole rahamim izgovorio je Saša Čović, a Kadiš Tomislav Halbror, predsednik Jevrejske opštine Subotica.
Na spomenik deportovanim subotičkim Jevrejima venac su položili: Ambasador Izraela u Srbiji, generalni konzul Republike Mađarske u Subotici Ferenc Nađ, Ljerka Alajbeg, generalni konzul Republike Hrvatske u Subotici, načelnik Severnobačkog okruga Zoran Prćić, gradonačelnik Subotice Saša Vučinić, Jene Maglai, predsednik Skupštine grada, Pero Horvacki, zamenik gradonačelnika, u ime Mađarskog nacionalnog saveta Laslo Joža, predsednik i njegov savetnik Arpad Pap, predsednik i sekretar Hrvatskog nacionalnog vijeća Branko Horvat i Ladislav Suknović tajnik, a u ime SJOS Aleksandar Nećak, predsednik i Robert Sabadoš zamenik. Takođe, vence su poližili predstavnici jevrejskih opština Novi Sad, Pančevo, Subotica i mnogobrojni pojedinci.
Danilo Kiš:
PJESMA O JEVREJKI
Motiv iz 1941.
Ulicom je išla polako mlada djevojka obučena u praznično odijelo. Na grudima je imala žutu šestokraku zvijezdu, sličnu suncokretu koji će svenuti s prvim sunčevim zalaskom.
Za njom su išli vojnici od kojih je jedan nosio konopac. Za povorkom se tiskala radoznala gomila, možda tiše i laganije nego obično.
A kada je djevojka sa žutom zvijezdom stala pod vješala skinula je šešir sa crvene kose i zaklonila njime suzu, koja je kanula na zvijezdu na njenim grudima.
Sunce je zalazilo lijući krv donesenu sa Jordana...
Danilo Kiš:
NA VEST O SMRTI GOSPOĐE M. T.
Kakav Dobro obavljen posao, Smrti,
kakav uspeh,
srušiti takvu tvrđavu!
Požderati toliko mesa,
skrckati toliko kostiju
za tako kratko vreme.
Potrošiti toliku energiju,
brzo, kao kad se ispuši cigareta.
Kakav je to bio posao, Smrti,
kakva demonstracija sile.
(Kao da ti ne bismo
verovali na reč.)
K.R.
Detaljnije »